December 27, 2010

Document by the Anti-Fascist Committee of Cham Albanians

Document of the Committee of Cham Albanians in exile, on Greek persecution of the Chams, submitted to the Human Rights Commission of the United Nations in 1946.

We, the Anti-Fascist Committee of Cham immigrants in Albania, having faith in the democratic and humanitarian principles of the UN, and acting in the name of Cham immigrants in Albania, do hereby address the Investigating Commission concerning our lost rights, oppression, persecutions and massacres committed by Greek Fascists in order to exterminate the Albanian minority in Greece.

In pursuit of the protests and appeals that we have addressed to the Great Allies and the United Nations, we ask for justice with regard to the following:

For 32 years in succession, Greek chauvinist and reactionary cliques, in brutal violation of every humanitarian principle, and in total disregard of international treaties, have carried out a policy of extermination toward the Albanian minority in Greece.

Beginning with the Greek occupation of Chameria on February 23, 1913, the gang of Deli Janaqi, incited and assisted by the local authorities, massacred without cause whatsoever 72 men, in the brook of Selani, district of Paramithia.

This massacre marked the beginning of the drive to exterminate the Albanian minority, and made clear the orientation of Greek policy toward our population.

The hounding, persecutions, imprisonment, internment, tortures, and plunder carried out on the pretext of disarming [the population] in the years 1914-1921, the terrorist actions of outlaws, and the provocations of Gjen Baire in 1921, reveal the reality of the sufferings to which our population was subjected during the Greek occupation.

Koska, Lopësi, Varfanj, Karbunara, Kardhiq, Paramithia, Margëllëç, Arpica, Grykohori, and others, are some of the villages that paid an especially high price as a consequence of the terror.

In 1922-1923, the Greek authorities decided to displace the Moslem element of Chameria, in exchange for the Greeks in Asia Minor, on the pretext that we were Turks. This shameless act of the Athenian authorities ran into opposition on our part and the intervention of the League of Nations which, upon ascertaining the Albanian nationality of our people, rejected the decision of the Greek Government.

But despite the intervention of the League of Nations, and the solemn commitments undertaken by the Greek Government in Lausanne on 16 January 1923, the authorities in Athens continued their policy of extermination. They resorted to every device to make it difficult for the Albanian element to remain in Chameria, and confiscated 6,000 hectares of land owned by hundreds of families in Dushk, Gumenica, Kardhiq, Karbunara, and others, without compensating them in the least.

The government in Athens settled the immigrants from Asia Minor in Chameria, with the intention of populating it with Greeks and creating conditions that would lead to the emigration of the autochthonous Albanian population.

Entire families were forced to abandon their birthplace and migrate to Turkey, Albania, America and elsewhere, and villages like Petrovica and Shëndellia were deserted completely by their Albanian inhabitants.

Under these circumstances, we did not enjoy any national rights, not even the use of our mother tongue. Fanaticism and ignorance were given support, instead of developing our national culture and stimulating progress. Instead of opening schools, they subsidized religious clubs in the Arab language. Ninety-five percent of our population remained illiterate. The province of Chameria, a fertile and prosperous land, remained backward, without economic development, without communication facilities, and in the hands of money-lenders and monopolists, such as: Koçoni, Pitulejtë, Kufalla, Zhulla, Ringa and others, who impoverished and enslaved the entire region.

In the war against Fascism, and more precisely at its conclusion, the reactionary Monarcho-Fascist forces of Llaka of Suli, which were created by the reaction to serve the occupier under the command of General Napoleon Zervas, turned on and treacherously massacred the Moslem Albanian inhabitants of Chameria.

At that time, when the troops of ELAS [National Popular Liberation Army] and our troops were committed to fighting the Germans, the leadership of EOEA [National Troops of Greek Guerillas], in league with the Germans, maneuvered to gain positions to fight a civil war. And when our forces, in keeping with the spirit and decisions of the protocol of Caserta (Sarafis-Zervas), August 1944, implemented the orders of the Joint Command in pursuit of the Germans, General Napoleon Zervas, commander of the resistance forces in Epirus (ELAS – EOEA), gave orders to massacre the innocent population of Chameria.

The massacres in Chameria were a flagrant violation of humanitarian principles, and a shameless disregard for the principles and the nature of the Anti-Fascist struggle. The massacres in Chameria were a result of collaboration and agreements with the Germans, who in the process of retreating, let Zervas forces take their place. Here is a concrete example of the collaboration between Zervas forces and the Germans. Theodhor Vito, the commander of the Zervas forces in the district of Filat, met the commander of the retreating German forces on 22 September 1944, in the village of Panaromen, 3 km. from Filat, just one day before the entrance of Zervas forces in Filat. Right after that meeting, and even before the German forces cleared out of Filat entirely, the forces of Theodhor Vito entered Filat. That close collaboration strengthened the position of the Zervas forces, and enabled them to initiate the terror and the massacres on a broad scale in all the districts of Chameria.

The forces of the 10th Division of EOEA, under the command of Col. Vasil Kamaras, and specifically the 16th Regiment of that division, which was led by Kranja and his aides Lefter Strugari, attorney Stavropullos Ballumi, Zotos, the notorious criminals Pantazejt and others, entered the town of Paramithia on 27 June 1944. Contrary to their promises and the agreement arrived at between mufti Hasan Abdullaj, on the one hand, and Shapera and the Bishop of Paramithia, on the other, who acted as agents of Zervas, the most ignoble massacres were set in motion. Defenseless men, women and children became targets for the Greek Monarcho-Fascists. The number of the massacred in the town of Paramithia and vicinity reached 600 souls.

On 28 July 1944, the forces of 40th Regiment, commanded by Agores, entered Parga and massacred 52 men, women and children.

The forces of EOEA under the command of Theodhor Vito, Ilija Kaqo, Hristo Mavrudhi, Hristo Kaqo, Hari Dhiamanti and others, first encircled the town of Filat, then on Saturday morning of 23 September 1944, entered the town. The same day they also entered Spatar. They plundered and seized all of the families, and whatever else they found. On the eve of [September] 23 and the dawn of 24 September 1944, there entered also the forces commanded by Kranja, Strugari and others. As soon as these forces arrived, the massacres began. Forty-seven men, women and children were massacred in Filat, while 157 were killed or missing in Spatar, many of whom had gone there from other villages. All of the young women and girls were abused and raped by Zervas criminals. A few days later the Monarcho-Fascists rounded up all of the men that remained, and following the decision of a kangaroo court, consisting of Koçinja – president, Staropull – prosecuting attorney, and four other members, 47 innocent Albanians were massacred. In Granica near Filat are buried the corpses of 46 persons who were slain with knives, and 45 others on the plain bordering the field of Xhelo Meto.

Other families were wiped out, including parents, children and babies in their cribs. Women and young girls were raped. Hundreds of declarations by those who survived, describe the killings and endless suffering. They make plain the crimes and aims of the Monarcho-Fascists in Chameria.

Here are some examples:

Sanie Bollati of Paramithia was burned alive with gasoline, after her breasts were cut off, and her eyes were plucked out. Ymer Murati was murdered and his body was chopped up in Paramithia.

In the house of Sulo Tari had gathered more than 40 women. Çili Popova from Popova, wearing a military uniform, and a group of soldiers, entered the house, seized the prettiest women and girls and began to rape them in another room. The screams of the girls and the women were deafening. This debauchery continued all night. Seri Fejzo, Fizret Sulo Tare and others, were victims of their baseness.

Hilmi Beqiri of Filat was wounded in front of his family and left there, as the attackers took off. Wanting to shelter him, the family brought him over to the dentist Mavrudhiu. He kept him for a few hours, but later sent word to have him taken away. The family then took him to Stavro Muhaxhiri, after which they went over to Shuaip Metja, where many other families had gathered. The Andartes [Greek irregulars] were informed about this, and they went over and seized him, and after pulling his gold teeth with pliers, killed him. Malo Muho, an 80-year-old man, who had been ailing for four years, was butchered with a hatchet in front of his wife. His brain splattered on the lap of his wife, who gathered it together, and after covering him with a quilt, ran away.

Abdyl Nurçe was seized in Spatar and taken barefooted to Filat, where he was dragged through the streets of the town, and finally killed in front of the house of Nidh Tafoqi.

The family of Lile Rustemi from Sullashi, numbering 16 persons, most of them children, was totally wiped out, without anyone being able to survive.

Xhelal Miniti of Paramithia was beheaded with a bayonet over the body of mufti Hasan Abdullahu.

Sali Muhedini, Abedin Bako, Muhamet Pronjo and Malo Sejdiu had their fingers, nose, tongue, and feet cut off, and while they screamed with pain, Andartes of Zervas sang the song of their commander, and rejoiced as they witnessed this scene of terror. In the end, they hung them with butchers’ grappling irons.

The following is the declaration of Eshref Himi, a resident of Paramithia, concerning the massacres in Paramithia:

“On Tuesday, 27 June 1944, at 7 in the morning, the Greek Monarcho-Fascists entered Paramithia, commanded by Col. Kamora, Major Kranja, Captain Kristo Stavropulli, an attorney; Captain Lefter Strugari, attorney; sub-lieutenant Nikolla Çenos, and others. As soon as they entered the city, the order was given that no one should leave, because no one’s honor, liberty or property would be threatened in any way. Immediately in the afternoon, there began the arrest of men, women and children, and thievery as well. By next morning all the men were murdered.

“After imprisoning me for four days, they let me go, so as to bury the dead. On the site called ‘The Church of Ajorgji’, I was able to identify five of the bodies. The others were beyond recognition, on account of the tortures inflicted on them. The five victims I was able to identify were: Met Qere, Sami Asimi, Mahmut Kupi, Adem Beqiri, Haki Mile. Two days later, they sent me over to ‘Golataj’, near the house of Dhimitër Nikolla, where they had murdered eight people. I could not recognize them, because they had cut them to pieces. All around there were corpses of people. A woman by the name of Sanie Bollati was subjected to frightful tortures and burned alive with gasoline. This tragedy took place on Wednesday, while on Friday morning, her body was removed, covered with a blanket by her mother and two townspeople, and placed in a cellar by order of the Monarcho-Fascists, who would not let anyone to see her. The wretched woman died there five days later. By then, her cadaver was full of maggots.

“All of the things I declare here, I have seen with my own eyes. At first, I hid for five days in the attic, but was arrested by the Monarcho-Fascists and turned over to Major Kranja who, after questioning me briefly, ordered that I be imprisoned. In prison I found 380 persons, including women and children. One hundred twenty of them died of starvation. Four persons and me were in prison for 15 days, after which they transported us to Preveza, and from there to Janina, where we stayed for 40 days. There we were subjected to indescribable tortures. We were freed after the arrival in this town of troops of the EAM [National Liberation Front].”

Dervish Sulo from the village of Spatar in [the district of] Filat, describes the massacres in Spatar as follows:

“In the morning of a Saturday in September, 1944, the entire population gathered in front of the (Spatar) village mosque. The soldiers began seizing and raping women, girls, and even old women. Paçe Çulani, 50 years of age, was raped, her hair was cut and even her ears, and finally she was killed in her own orchard, in the vicinity of Muço. In our house was installed the family of Sako Banushi from Skropjona, which numbered eight women, men, and children. After raping the women, whose breasts were pierced with knives, all were massacred….

“In the house of Damin Muhameti, 5 women and 3 children were killed... In the house of Fetin Muhameti, Hane Isufi and another woman were tortured and raped...
In the house of Dule Sherifi, they cut off the heads of 80-year-old Sulejman Dhimicë and his wife. In the house of Meto Braho, 20 persons, including men, women and children, were burned alive... Kije Nurçia, 70 years of age, was knifed to death... In the vineyard of Zule and the garden of Avdyl Nurçe, I saw 20 people who had been massacred. In the house of Haxhi Latifi, the daughter of Haxhi Gulani was raped, while in the dwelling of Mejdi Meto, Hava Ajshja was raped, and Nano Arapi was both raped and killed.”

According to statistics available to date, the victims and the missing among the Albanian minority in Greece, during the massacres in the years 1944-1945, number 2,877, broken down as follows:

Filat and vicinity, 1,286; Gumenica and vicinity, 192; Paramithia and vicinity, 673; and Margellëç and Parga, 626. This was the fate of all those who were unable to flee Chameria, with the exception of a few women who are today living witnesses of the chilling massacres in Paramithia, Parga, Spatar, and Filat. The words that come from their mouths make clear the naked criminality and barbaric acts, organized by the Greek Monarcho-Fascist reaction in Chameria.

This carnage, inspired by the basest sentiments of chauvinistic and religious hatred, resulted in the displacement of nearly 23,000 Chams, who afterward found shelter in Albania under the most miserable conditions.

A total of 68 villages with over 5,800 houses, were seized, destroyed and burned down.

An account of the damages reveals that the Monarcho-Fascist forces of Zervas seized the following assets left behind [by the Chams] in Chameria: 17,000 heads of sheep and goats, 1,200 heads of cattle, 21,000 quintals of cereals, and 80,000 quintals of [olive] oil; plus the produce of the year 1944-1945, which totaled 11,000,000 kg. of cereals, and 3,000,000 kilograms of [olive] oil. During the exodus, 110,000 sheep and goats, and 2,400 cattle died or were lost.

This shows clearly the economic catastrophe that befell our people, which was forced to take the roads of immigration with only the clothes on their back.

This catastrophe happened because our people, together with the Greek people, fought alongside the EAM, rather than join the camp of the collaborationists who were allied with the occupiers.

Chameria contributed materially and morally to the great Anti-Fascist war. Hundreds of young Chams joined the ranks of ELAS, when EAM sounded the alarm for freedom. With the broadening of the Anti-Fascist war against the German occupiers, the population of Chameria threw itself unreservedly into the war against the occupier, and formed the Fourth Battalion of the 15th Regiment of ELAS. Out of the small population of Chameria, stepped forward over 500 troops who fought with determination against the Nazi-Fascist occupiers and the traitors in the camp of Zervas.

The blood of the national hero, Ali Demi, and of the martyr Bido Sejko; and the blood of martyrs Muharrem Myrtezaj, Ibrahim Hallumi, Hysen Vejseli and others, that was shed together with that of the Greek Partisans at the Pass of Qeramica, bears out this fact.

In Chameria at the end of the war, the troops commanded by General Napoleon Zervas operated in our districts and villages not as liberators, but as executioners and sworn enemies of the Albanian element.

In accordance with the Agreement of Caserta (Sarafis – Zervas) in August, 1944, the troops of the resistance were placed on a common front against the Nazi armies, under a joint command, in designated operational zones. This agreement was violated in Chameria. Zervas troops compromised with the Germans, and attacked our troops and obstructed the activity of the 4th Battalion of the 15th Regiment in the zone of Filat. The operations and massacres in the district of Filat are directly connected with this situation, and in open contradiction to the trust and spirit of cooperation established in Caserta. The last village of Chameria, Koska, which was one of the bases for organizing the resistance forces of the National-Liberation Front in Chameria, was destroyed and burned. It was the final action in the destruction of Chameria.

A Committee of the Cham Anti-Fascist Council was dispatched to Athens on 30 October 1944, to meet with the Greek Government of Papandreou, and protest against the massacres in Chameria, as well as demand that they be condemned. The Government of Papandreou refused to take any measures, or commit itself in any way regarding this matter.

Following the operations of December 1944 and the liberation of Chameria from the Zervist occupation, a portion of our population was repatriated and settled in the district of Filat. Then, on 12 March 1945, government forces of the garrison of Corfu, in violation of the Agreement of Varkiza (February 1945), organized and treacherously carried out the vile massacres in Vanar (Filat). This exposed once again the attitude and policy of the responsible authorities of the Greek Government, concerning the extermination of the Albanian population of Chameria.

In the wake of our immigration to Albania, the democratic Government of Albania gave to our masses boundless material and moral assistance. A fund of 240,000 francs was set aside by the Albanian Government for our people, and all-round efforts have been made to alleviate our deplorable condition.

Responding to this situation, the UNRRA Mission in Albania won approval from its headquarters in Washington [D.C.], to dispense 1,450,000 dollars as immediate relief to the immigrants, in view of our difficult situation.

Even in these conditions, Cham immigrants continued to contribute more and more to the Front. At the Conference of Shalës (Konispol), held at the end of September, 1944, the voice of the Chams in exile was raised strongly in favor of collaboration against the occupier, and the injustices of the Greek Monarcho-Fascists.

At the Congress of Vlora on 23 September 1945, the Cham delegates, who represented all the groups of Cham immigrants in Albania, spoke against the massacres that Greek Monarcho-Fascists had perpetrated among them, and demanded by means of memoranda addressed to the London Conference, an inquiry into their problem, and the condemnation of those responsible for the pointless bloodshed and immeasurable sufferings in Chameria. The Congress concluded with a resolution summarizing all of its proceedings.

While in exile, we have many times addressed appeals to the world, regarding the rights that have been denied us, and asked for repatriation.

On 30 October 1944, the Cham Anti-Fascist Council addressed a protest note to the Greek Government of National Unity, the Mediterranean Chief-of-Staff, the Allied Government, and the Central Committee of EAM, discussing the barbaric actions of the Greek Fascists in Chameria.

On 9 May 1945, the Cham Anti-Fascist Council dispatched to the Military Missions a copy of the telegram addressed to the President of the Conference in San Francisco, concerning the rights of the Chams, based on the Atlantic Charter.

On 27 June 1945, telegrams of protest by the Cham Anti-Fascist Council, against the massacres in Chameria, were addressed to the democratic Government of Albania, the Allied Military Missions including the Soviet, the English, the American, the French, and the Czechoslovak; the Yugoslav Legation, and the Albanians in America, Italy and Bulgaria. A memorandum was addressed to Mr. Hutchinson, Labour [Party] Deputy in Great Britain, on 26 November 1945.

Telegrams were addressed to the General Directorate of UNRRA, by the Cham Anti-Fascist Committee (25 September 1945), asking for aid.

A memorandum was addressed to the Presidency of the Conference of Allied Foreign Ministers in London, by the delegates of the Cham Congress, in September 1945.

A memorandum was addressed to the Assembly of the United Nations in London, by the Cham Anti-Fascist Committee, on 11 January 1946, bringing up again the issue of the massacres, and asking for the rights due [the Chams].

A memorandum was addressed to the United Nations Assembly in New York, by the Cham Anti-Fascist Committee on 25 October 1946 and later.

We are victims of the Monarchist regime that reigns in Greece today. Together with the fraternal Greek people, we are suffering the consequences of the dark terror that was inflicted on them throughout Greece.

For two and a half years now, we roam Albania in misery, away from the Fatherland, while our fertile lands are exploited unjustly by the agents of the Monarcho-Fascists in Chameria.

Our travails in exile have been, and continue to be without bounds. Thousands have perished owing to the situation that has come into being.

Despite our protests and the rights to which we are entitled, we continue to live in exile, while the Greek Government, without any justification, is busy settling alien inhabitants in our Chameria, in order to prevent our return.

In the name of our people, we protest once again against all these things, and present before the Investigating Commission of the UN Security Council, the tragedy that has taken place in Chameria, drawing attention to the barbaric acts carried out with the intention of wiping out the Cham people.

We stress the need for a speedy resolution of the Cham problem, and being persuaded that our demands will be met, we set them forth, as follows:

1. That immediate steps be taken to prevent the settling of foreign elements in our homes,

2. That all Chams be repatriated,

3. That all our properties be returned [to us] and all damages to real and moveable properties of ours be compensated,

4. That assistance be given to rebuild our homes and resettle [our people],

5. That steps be taken to insure the benefits that derive from international treaties and mandates, such as the security of civil, political, and cultural rights, and the security of the person,

6. That all persons responsible for crimes committed be tried and punished.

With our most distinguished considerations:


Taho Sejko, Kasëm Demi, Rexhep Çami, Tahir Demi, Vehip Demi, Dervish Dojaka, Hilmi Seiti

Translated from the Albanian by Peter R. Prifti.

December 16, 2010


December 10th marked 62 years from the adoption of the Universal Declaration of Human Rights, a declaration which lay the foundations of the modern legal and political culture in terms of human rights. Greece was the cradle of democracy and freedom of the people in the past; unfortunately the present situation on democracy and human liberties is deeply worrisome.

History shows us that modern Greece was founded by  Albanians, Vlachs and Slavs and was supported by Germans, French and British benefactors, including many other noteworthy people from the Balkans that contributed their blood and lives for Greece’s freedom.  Yet Greek authorities today, in contrary with the international laws, do not recognize any minorities there. In accordance with the Greek legislation, citizenship in Greece is granted only for people that are Christian Orthodox.  In reality as U.S. Congressman, Mr. Christopher Hill declared on June 2002, “in Greece there are Albanian, Turkish, Macedonian and Roma minorities.” A special Albanian minority, recognized by the League of Nations in 1924 lives in a large territory in northwestern Greece named as Chameria or Thesprotia. In view of that, Greece has nothing to fear from its own minorities residing within its political borders. On the contrary, by affirmatively protecting them, it will show that it is a mature, responsible and reliable European democracy. In turn this will show Europe and the global community that Greece is a stable and democratic country worthy of its loaned Euros.  

Speech and expression regarding minorities and non-Greek ethnic and linguistic constituents in Greece is seen as a serious offense; every Arvanite, Vlach, Turkish or Roma activist is subjected to persecution from the Greek state and its “independent” media. Let us recall the well-known Arvanite writer, Aristides Kollia who was accused to be an agent by the national media because he was advocating for human rights of Albanians in Kosovo. Another person that was accused publicly and condemned for unrelated allegations is Father Nikodim Tsarknias, who spoke out about the rights of minorities in Greece.
A critical issue that continues to be unresolved among Greece and Albania is that of the Chameria, also known as Tchamouria. The Chameria Genocide must be publicly acknowledged and accepted by the Greek government. Consequently there must be an establishment of a memorial, in the province of Chameria in honor of the thousands of brutally murdered Albanians. The law on the “State of War” (No. 26/36 -1940), must be rescinded by the Greek side as a legal remedy for the decades-long abuses by the Greek side and continuous impediments for the Cham population to freely return to their properties. Academic professionals in Greece and elsewhere have accepted the Chameria issue as a legitimate issue. Now legal professionals mostly from the area of International Law can work to ensure the legal obligations relating to property and human rights which will be composed of legally subjective requirements related to the repossession of unduly confiscated properties by this state.

Another issue of concern is that of Greece’s reception of refugees. Human Rights Watch has repeatedly criticized Greece’s asylum system describing it as non-functioning, with an acceptance rate of 0.04 percent and a backlog of 45,000 cases. HRW also describes the conditions of migrants in Greece as inhumane. The assassination of a Greek investigative reporter, Sokratis Giolias sparked condemnation from the head of the United Nations agency, which is also tasked with upholding press freedom. She stated, “Violence against journalists constitutes an attack on the fundamental human right of freedom of expression,” she added “It is a direct threat to democracy.” In a later press statement it was noted that colleagues said Mr. Giolias was about to publish a report on corruption.

The resentments of the Greek people have led them to protest out on the streets for every single socio-economic issue that plagues it. At the same time a state-sponsored ultranationalist party condoning attacks on immigrants goes unchecked. As a result of the severe ethnic and religious discrimination and racism, there exist many pejorative associations for Albanian, Aromanian, Bulgarian and Turkish people of Greece.

It is high time that the Greek government shows the needed sensibility and human rights compassion by recognizing the human rights of the Cham Albanians and those of Albanians of Greece. Cham Albanians should enjoy basic human rights originating from international treaties and conventions to which Greece is a signatory and party. They should be allowed to visit and register their properties in Greece without any governmental hindrance or impediment from Greece. The necessity of the protection of human rights of all ethnic minorities of Greece, including those of the Chameria Albanians, is extremely crucial for the regional stability, the administration of justice and the continuous improvement of bilateral relationship between Albania and Greece and the maintenance of the same respect and loyalty of the UDHR as if it were signed today.

The theme for Human Rights Day 10 December 2010 is human rights defenders who act to end discrimination. Human rights defenders acting against discrimination, often at great personal risk to themselves, are being recognized and acclaimed on this day.  Human rights defenders speak out against abuse and violations including discrimination, exclusion, oppression and violence.  They advocate justice and seek to protect the victims of human rights violations. 
They demand accountability for perpetrators and transparency in government action.  In so doing, they are often putting at risk their own safety. Some human rights defenders are famous, but most are not. They are active in every part of the world, working alone and in groups, in local communities, in national politics and internationally.  Human Rights Day 2010 will highlight and promote the achievements of human rights defenders and it will again emphasize the primary responsibility Governments have to enable and protect their role. The Day is also intended to inspire a new generation of defenders to speak up and take action to end discrimination in all of its forms whenever and wherever it is manifested.

The story does not end after 10 December 2010.  The focus on the work of human rights defenders will continue through all of 2011.

December 8, 2010

Çamёria e Cunguar

Rasim Bebo

     Gazeta “ILLYRIA” ёshtё atdheu qё i flet vetvehtes. Porsa e marim nё dorё fillon tё na shpërfaqet Atdheu nga faqja në faqe me njё mori ngjarjesh historike e aktuale, personalitetesh tё shquara tё kohёs sё shkuar dhe tё ditёve tё sotme, vende tё ndryshme me shqiptarёt qё janё tё shpёrndarё nё tё pesё kontinentet dhe pjesa mё e madhe i takon dy dekadave tё fundit. 
      Tё gjithёve kudo qё jemi na bashkon gjuha e ёmbёl shqipe. Vlen tё pёrshёndesim punonjёsit e saj tё pёrkushtuar: botuesi i zellshёm Vehbi Bajrami, editorin e aftё e tё palodhur Ruben Avxhiu, drejtuesin artistik Berat Gashi. Me shkrimet e tyre sa patriotike dhe atdhetare na e sjellin Atdheun mё afёr dhe kjo na bёn ta presim gazetёn me padurim. Megjithёse elektroteknika tё sjell informacionin mё tё shpejtё, prapё Gazetat “ILLYRIA dhe “DIELLI”mbetet shtypi mё i dashur i jonё. 
      Mendoj se vlen pёr tё theksuar se nё gazetёn “ILLYRIA” tё datёs 14 shtator tё 2009 ёshtё botuar artikulli nga Naun Prifti “Shpërngulja e popullsisё çame dhe historia e njё batalioni tё harruar”, nё f.36. Nё kёtё artikull pёr fat tё keq jepet harta e Çamёrisё sё cunguar dhe artikulli nuk pasqyron realitetin, kjo ёshtё temё tjetёr. Mё vonё mё datёn 1 Mars 2010 botohet artikulli nga Amos Dojaka “Çёshtja Çame pёrmes standarteve tё BE-së”, f. 19. Dojaka po ashtu jep njё hartё tё zvogёluar dhe pjesёn mё tё madhe tё saj e quan Greqi. Tё dyja kёto harta i mora nga gazeta dhe le tua lemё lexuesve tё japin mendimin e tyre.  
     Nё kёto dy harta pasqyrohet njё pjesё e vogёl e Çamёrisё perёndimore gjatё bregdetit Jon dhe e quajnë Greqi pjesёn mё tё madhe tё Çamёrisё duke pёrfshirё: Janinёn, Voshtinёn, Dodonёn, Konicёn, Artёn, Filipjadhën, Mecovёn, Grebenenё, Follorinёn, Kosturin.etj.etj.

 HARTA e Naum Priftit (1)

HARTA e Amos Dojakës. (2)

Prof. Selman Sheme citon se Sami Frashёri nё “Fjalorin e pergjithshёm tё historisё dhe gjeografisё” (Kamus ul - Alam), nё vitin 1889, krahina e Çamёrisё bënte pjesё nё vilajetin e Janinёs. Sikurse shihet nё hartën e Çamёrisё vilajeti ndahet nё katёr Sanxhake, i Janinёs, Thesprotisё, Prevezёs, dhe i Artёs, ka 19 kaza, 10 nahije, dhe 1597 fshatra”. (3) 

     Janina si pjesë e krahinёs sё Çamёrisё nё vitin 1913, kur u pushtua nga grekёt, ka patur njё sipёrfaqe prej 12500 km2 qytete dhe fshatra tё banuara me 200.000 shqiptarё tё besimit mysliman, pa llogaritur kёtu shqiptarёt e besimit tё krishterë. Po tё kemi parasysh rritjen e popullsisё pёr 90 vjetë nga viti 1913 deri sot ka arritur mbi 1.000.000 banorё. (4)

     Dijetari Erkhart Janinёn e quan “Kryeqyteti i fiseve çame... Kur dolla pёrballё limaneve tё Artёs shtrihet toka e Pirros, e Skënderbeut dhe e Ali Pashё tepelenёs”. Marksi shkruan: “Duke zotёruar Durrёsin dhe bregdetin shqiptar nga Tivari tek Arta... ai popull flet nё gjuhёn e lashtё ilire qё ben pjesё nё familjen e madhe tё gjuhёve indoeuropiane”. (5)

       Konventat  Ndёrkombёtare do t’i mbrojnё tё drejtat e popullsisë çame, ndaj nuk do tё jetё e largёt dita që, Janina, Mecova, Kosturi, Follorina, Filati, Gumenica, Parga, Preveza, Arta, Paramthia, Margëllëçi, etj do tё jenё pjesё e Çamёrisë. Shikoni hartёn e Çamёrisë tё botuar nё gazetёn “Illyria” date 2 dhjetor 2005. Mbi hartë shkruhet: “ÇAMЁRIA NORTHERN GREECE. Prof. Beqir Meta thote: “Nga pikpamja topografike, Epiri, qё ne e quajmё Çamёri dhe Shqipёria jugore, me qendёr Janinёn, formojnё njё tёrёsi tё pandashme tё pjesёs tjetёr tё vendit tonё...” (6)

    Mëso z. Naum Prifti se Gjeneral Ernesto Tellini u vra pёr Çamёrinё. “Ai synonte tё shtrinte vijёn e kufirit Mecovё, Janinё, dhe nёpёr zallin e lumit Kalama, duke lenё kёshtu brenda kufirit tё shtetit shqiptar tёrё Çamёrinё Veriore me Filatin dhe masivin malor nё lindje tё tij, Shtungarё-Murganё-Vigeё, masiv qё kishte nё vete Janinёn, Korfuzin dhe tёrё ujdhezat pranё tij. Nё kushte tё tylla pushtetarёve tё shtetit grek u mbeteshin dy rrugё: Ja tё linin Janinёn, Korfuzin e ujdhesat jonike nё mёshirёn e shtetit shqiptare, ja nё kembim tё masivit nё fjalё t’i kthenin kёtij shteti Çamёrinё e mesme e jugore, deri nё gjirin e Prevezёs. Por grekёt fshehur dhe pabesisht organizuan pritёn 8 km. pёrtej Kakavjes nё vendin e quajtur Xhepe. Mё 27 gusht 1923 vranё gjeneral Telinin me katёr shoqёruesit e tij. Grekёt si tё pabesё vrasjen ua hodhёn shqiptarёve. Prefekti i Gjirokastrёs (ish kryetari i Vatres) vatrani Kolë Tromara kapi vrasёsit grekë duke e vёrtetuar se kryetari i tyre kishte orёn prej floriri tё gjeneral Telinit, atёhere grekёt e morёn pёrsipёr atё vrasje makabёr dhe zbatuan kёrkesat njё për njё të qeverisë italjane tё diktuara nga kryeministri Benito Musolini. (7) “Tradhëtia e Esad Pashë Janinёs, bёri kapitullimin e shpejtё tё garnizonit tё fuqishёm tё Janinёs, (pёr dy dite, 4-5 mars 1913), la nё duart tё grekёve, Shqipёrisё sё Jugut iu shkёput e gjithё Çamёria” (8). Fjala Çamёri nёn kupton tё gjithё pjesёn e Epirit qё lёngon nёn Greqi pёr afёr njё shekulli. Sot mё shumё se kurrё ka ardhur koha qё kёto troje tё marra padrejtёsisht tё quhen pjesё e Çamёrisë dhe tё bashkohen me tokёn mёmё “Shqipёri”.

Central Greece and Euboea, - ose Greqia e vjeter (palo Eladha)
     Kjo hartë e riprodhuar nga origjinali i marrë nga enciklopedia Amerikane volumi i 13 f. 377 botimi 1828 korigjimi në vitin 1971 tregon shtetin grek që fitoi pavarësinë më 1826 me kufi që kalon në jug të Epirit, të Thesalisë dhe në very te Eubea. Prof. Hasan Kalleshi, shkruan: “Vilajeti i Janinës nuk iu bashkangjit Greqisë duhet lavdëruar Abedin Pashën”. Nga viti 1826 deri në vitin 1913; greku nuk mundi të zgjerohej në veri në territorin e Epirit, Thesalisë, dhe të Maqedhonisë, falë ministrit të jashtëm të Perandorisë Turke, Çamit Abedin Pashë Dino. Konferenca e Londrës, padrejtesisht zvogëloi Shqipërinë nga 115 mijë km2 në 28 mijë km2.

Ismail Qemali, ka deklaruar për këmbën e katërt të Ballkanit,

dhe kjo është Shqipëria Etnike.

1.  Naum Prifti gazeta “Illyria”, “Shpёrngulja e popullsisё came...” 14-9-2009, f. 36.
2.  Amos Dojaka gazeta “Illyria” “Çёshtja çame pёrmes...”, 26-2-2010, f. 19.
3.  Prof. Selman Sheme gazeta Çamёria, “Gjeohapёsira”, qershor 2003, f. 5.
4. “Janina kryeqendra e Shqipёrisё Jugut – Çamërisë” dhjetor 2003, f. 10.
5.  Isuf Bajrami gazeta “Illyria’ “Trojet reale tё Shqipёrisё...”, 29-11-2004, f. 66.
6.  Beqir Meta “Tragjedia Çame”, bot. 2007, f. 94 7.  Ibrahim Hoxha “Viset Kombёtare...” bot. 2000, f.59.
8.  Përparim Rexhepi “Përpjekjet e dështuara…” Gazeta Illyria 3-12-2007- f.49.

December 6, 2010


While the whole world is paying respect to the Holocaust survivors and by having a memorial day for those who could not survive the atrocities done to them, there are still cases which took place many years ago and are still not addressed. The irony of it is that it happened in the territory of a country which is an EU member today.
Following is a brief summary of the Genocide in Chameria and of the Cham Albanian population, an issue that has not found a solution yet and needs to be addressed.

The history of Genocide in Chameria starts with the establishment of the platform of “Megalo-idea” drafted by the Greek Elite since 1844. This platform became the strategic document of the Greek state for expanding their territories to the detriment of the neighbouring people, especially Albanians. The first massive massacre was carried out by the greek terrorist forces in March of 1913 as soon as Chameria was annexed by Greece.
In carrying out this massacre, the Greek forces assembled in a treacherous way the 72 most distinguished figures of Chameria. They disarmed them and sent them off to the location "Perroi i Selanit" where they were massively massacred. No investigative process was undertaken by the Greek state and no one was sentenced for carrying out this terrorist act. This was the beginning of a wave of horrendous massacres which would follow for the next three coming years on the population of ethnic Albanian minority in Greece (imprisonments. killings of people, stealing of properties and forceful displacement of people etc.).
During the 1920-s the forceful displacements of the autochtonous Albanians in Greece reached the number of 50,000 persons and only from Chameria were 15,000 persons displaced. But the climax of genocide and forceful ethnic cleansing was carried out at the end of Second World War. It was led by the bands of the Greek General Napoleon Zerva whereas within 5-6 days in Paramithia and the surrounding villages they beheaded and massacred and killed over 600 women, old people and children. As the Greek historian N. Ziangkou stresses "… all the captured people went through the knife…" - meaning were butchered. Nobody was spared, not even the sick and the children.

From June 1944 till 1945 more than 800 people were killed and massacred in Paramithia, 1288 in Filat, 626 persons in Margellic and Parga and 192 persons in Gumenica. All over Chameria more than 2900 innocent people were killed out of which 214 women, 128 children (out of which 32 were under the age of three). Many women were raped and 78 others were abducted. On the way to Albania more than 2400 persons disappeared. The total number of people who were killed and disappeared is 5277 persons. 68 towns and villages were destroyed, 5800 houses were burnt down and cult and cultural objects (over 80 mosques) were razed down to the ground. Sheep, corn, olive oil, and other assets were appropriated and taken away.
This was the catastrophe on the Albanian minority, which the Greek state does not want to accept for as long as they do not ask for public apology and right the wrong done to this population.


December 4, 2010

Ndarja e trojeve shqiptare më 1913, së shpejti në GJND

Ndarja e trojeve shqiptare më 1913, së shpejti në GJND
Prishtinë, 4 dhjetor – Brenda pak kohësh Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë mund të mblidhet për të shqyrtuar edhe një rast që lidhet me shqiptarët. Në janar të vitit të ardhshëm, drejtori i Qendrës së Prognozave Politike dhe Sociale në Tiranë, Koço Danaj, do ta paraqesë një ankesë në GJND kundër Konferencës së Londrës të vitit 1913, në të cilën u vendos ndarja e trojeve shqiptare.

Në një bisedë për “Kohën Ditore”, Danaj ka konfirmuar se ka mbledhur gjithë materialin me fakte e dëshmi se ajo konferencë, në të cilën u morën vendime në dëm të shqiptarëve 103 vjet më parë, është e paligjshme. Për këtë arsye, profesori Danaj do të kërkojë një mendim të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë nëse Konferenca e Londrës mori vendim të paligjshëm dhe në dëm të shqiptarëve.

“Përderisa na thonë veproni në mënyrë demokratike, ne po veprojmë siç do bota - në mënyrë demokratike. Pra, përjashtojmë dhunën, përjashtojmë luftën”, ka thënë ai duke e vlerësuar Konferencën e Londrës, në të cilën përfaqësuesit e Britanisë së Madhe, Gjermanisë, Austrisë, Francës dhe të Rusisë morën vendim ta njihnin shtetin e Shqipërisë të shpallur më 28 nëntor të 1912-s në kufijtë e sotëm, ndërsa territoret e tjera shqiptare, përfshirë dhe Kosovën, të mbeteshin jashtë. Shqiptarët prej asaj kohe mbetën të ndarë në pesë shtete. Për ta ndryshuar këtë realitet dhe për ta krijuar atë që profesor Koço Danaj e quan Shqipëria natyrale, për çka ka hartuar edhe një platformë dhe një listë në të cilën janë nënshkruar qindra intelektualë shqiptarë nga të gjitha viset shqiptare, në tetor të këtij viti do të kërkojë mendimin e GJND-së. Kush e quajti këtë vendim krim i madh kundër shqiptarëve dhe shumëçka tjetër rreth kësaj në hollësi mund ta gjeni në numrin e sotëm të Kohës Ditore.

December 1, 2010

Çamëria është Shqipëri

Nga Sali Bollati

Çamëria, e banuar që në kohët e lashta me shqiptarë epirotë, shtrihet në pjesën më jugore të Shqipërisë. Me krenari Heroi ynë Kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbej e quante vehten - Mbret i Epirit!

Libri i parë në gjuhën shqipe është shkruajtur në dialektin çam. Dhe vëllezërit tanë - Arbëreshët në Itali edhe mbas 500 vjetësh e flasin sot. Prandaj jo pa kuptim Naimi i madh e quan “gluhë perëndie”. Qeleshen e bardhë të Çamit, e mban jo vetem Labi por edhe Kosovari dhe Ulqinaku, pavaresisht se të kujt besimi fetar i përkasin. 
Atëhere kur turqit ndiqnin Çamët e Sulit, ishte kapedan Islam Pronjua nga Paramithia-vëllam me Boçarenjtë që luftonte bashkë me ata kundër turqve. Trimi lab Rapo Hekali, ne Çamëri gjente strehim, për tu mbrojtur nga turqit kur Gjoleka luftonte kundër turqve në Malin e Melesinit në ndihmë i erdhën trimat e Çamërisë me Kapedan Islam Pronjon. 
Dhe më 1881, ishin trimat e Çamërisë e Labërisë me armë në duar të udhëhequr nga atdhetarët Abdyl Frashëri e Abedin Pronjo, që kundërshtuan vendimet e padrejta të Kongresit të Berlinit e Çamëria nuk u nda nga trojet shqiptare! Dhe Fan Noli perforcon:
                            Në do besë e trimëri,
                            Në do bukë e bujari,
                          Shko në Camëri!
Në vazhdim të shqiptarizmit, çami Rasih Dino më 1918 i shkruan në emër të Vatrës Presidentit Wilson: “..vetëm ndërhyrja  e ushtrisë amerikane do ti shpëtojë shqiptarët e Kosovës nga masakrat e serbëve!” Dhe u deshën 80 vjet për tu bërv realitet!

Dhe sot nipërit e atyre çamëve që ngritën flamurin kuq e zi në Vlorë, që luftuan me armë në dorë për 56 ditë që forcat gjermane të mos futen në Shqipërinë nënë nga ana e Çamërisë, me atdhetarizëm e mençuri ngrihen në Parlamentin e Tiranës për të mbrojtur tokat shqiptare që “politikanët shqiptarë” duan t’ja falin grekëve, nën mbikqyrjen e kishës ortodokse “shqiptare” te Janullatosit. Të atij Janullatosi që fshiu të gjitha shenjat e Ortodoksise Shqiptare të cilat me aq mund e gjak ngritën atdhetarët shqiptarë me Fan Nolin në krye.

Dhe po këta djem çamë shqiptarë me guxim e trimëri ndeshen para ambasadës greke për të kundërshtuar me vendosmëri antishqiptarizmat mesjetare që vazhdojnë edhe sot të mbështeteten nga qarqet shoviniste ksenofobe të Athines zyrtare e të kishes nga është dërguar Janullatosi.

Masakrat dhe shperngulja me dhune e pjeses musulmane te popullsise dhe mohimi i te drejtave njerezore te pjeses se krishtere te Camerise nga ana e shovinistave greke ështe bërë vetëm me qëllim për të mohuar shqiptarinë e asaj krahine të begatë. Dhe mohimi i shqiptarisës së Çamërise sjell me vehte pretendimet absurde mbi Shqiperinë Jugore. Greket duke qene vetë dembela, janë edhe dashakeq për njerezit e kamur. Si në Çamëri po ashtu edhe në fshatrat e Vurgut e të Konispolit, ata në shumicë punonin si argatë në tokat e shqiptarëve. Klikat politike dhe kasha greke për të realizuar pretendimet e tyre mesjetare-bizantine e gënjejne popullin e tyre. Me pasuritë dhe huat e të tjerëve  krijojnë iluzionin e mirëqënies për populin grek. Kështu që mbas “pastrimit” të Çamërisë u shtohet oreksi për tokat brenda kufirit te sotëm shqiptar.

Dhe për çudi njëkohësisht ndjellin jo vetëm mungesën e respektit por edhe ksenofobinë ndaj të tjerëve.
Nëpërmjet kesaj "edukate" ata bëhen bukëshkalë për bamirësitë e tyre. Grekët e dinë mirë që udhëheqësit e luftës për pavarësinë e Greqisë ishin në shumicë shqiptaret suliotë të Çamërisë. Por e mohojnë. Ata e dinë shumë mirë se ishin anglo-amerikanët ata që nuk e lanë Greqinë nën komunizëm. Por grekët i urrejnë ata duke u djegur edhe flamurin.  Ata e dijnë shumë mirë se me kreditë e gjermanëve u shtiren si të pasur, por edhe këtë e "harrojnë."

Grekët e shohin qartë se janë emigrantët që shfrytëzohen dhe punojnë për mirëqënien e tyre. Por ata bëhen xheloz se këta emigrantë shqiptarë me punën dhe zotësinë e tyre po bëhen edhe pronarë atje. Dhe duke pare se femijtë e këtyre emigrantëve janë më të zgjuar se vetë grekët, ata jo vetëm i urrejnë, por në prani edhe të atyre udhëheqesve shprehin mllefin për të mbuluar pazotesinë e tyre. Ska si shpjegohet ndryshe urrejtja e përsëritur në mënyre zyrtare ndaj shqiptarëve, turqve e maqedonasve.
Vetëm keshtu këta farë "udhëheqës europianë" sigurojnë vazhdimësinë fisnore të tyre në udhëheqje dhe trembin qeveritarët e Tiranës se rruga për Europë kaloka nga Greqia??! Ndërsa zagarët e Janullatosit, alla Dhule e Bollano bëhen "profesora" në Parlamentin e Tiranës se pa ndihmën greke nuk u bëka integrimi i Shqipërisë në Europë??!
Kështu që mbas "pastrimit" të Çamërisë u shtohet oreksi për tokat brenda kufirit të sotëm shqiptar.
Për të ndaluar njëherë e mirë oreksin e shovinistave greke duhet të vihen në jetë ligjet dhe vendimet ndërkombetare të mbrojtjes se të drejtave të njeriut.që me paturpësinë më të madhe mohohen nga autoritetet greke.
Genocidi grek ndaj shqiptarëve te Çamërisë të miratuar edhe nga Parlamenti më 1994, njohja zyrtare nga authoritetet greke, dënimi i masakruesve grekë, njohja e shtetësisë dhe pasurive të shqiptarëve te Çamërisë të përzënë me dhunë nga trojet e tyre etnike si edhe njohja e të drejtave si minoritet shqiptar ne Greqi jane disa nga pikat që me shumë të drejtë e përkushtim ngritën deputetët Shpëtim Idrizi e Dashamir Tahiri. Çamëria është krahinë shqiptare dhe si e tillë duhet të mbrohet nga të gjithë ata që e mbajnë vehten shqiptare. Numri 54 deputetë që votuan për Rezolutën Çame më 2004, duhet të bëhet 139!!

Protestuan para ambasadës greke vetem 2 deputetë, ata megjithëse janë bij çamësh protestuan për gjithë shqiptarët-zakon i besës çame; ndonëse në paradën famëkeqe të Athinës, kur si është fjala e popullit: "Stambolli (në rastin konkret Athina digjet), kurva krihet" u shanë e u kërcenuan gjithë shqiptarët.
Prandaj deputetë te nderuar, si përfaqesues të popullit që iu zgjodhi, tregohuni të bashkuar se jeni të denje të mbroni të drejtat e shqiptarëve kudo që ndodhen në trojet e tyre etnike.
Vetëm në këtë mënyrë do ta kemi kuptuar Naimin e Madh:


November 30, 2010

Pleshavica - Plisivitsa

Ah! Beautiful Pleshavica! to avoid the Slavic origin it once was named as Plisiovrysi (?!! #), Then Plisio! The first Slavs, however, when suddenly saw the bare rock of the citadel, which was built over the original settlement named Plěch meaning "Bare, bald place" and added the suffix -ica as a diminutive and the rock was not large (Let's not forget that the Greek- itsa is a loan) or simply to indicate the location (The -ica in Slavic either indicates affection or aggressiveness).


Bronze statuette of Venus or her mother Dione from Paramythia

Roman, Probably 2nd century AD
Found near Paramythia in Epirus. 
In 1791-92 some Albanian peasants found an extraordinary group of nineteen bronze statuettes near Paramythia in Epirus, north-west Greece. The bronzes were deities, including a Lar or household god, and may originally have come from a domestic shrine in a rich Roman house. The statuettes were made in the Roman period, probably around the middle of the second century AD, but copy Classical and Hellenistic Greek sculptures on a larger scale.

This figure shows Venus, the Roman goddess of love, or perhaps her mother Dione, with sensuously flowing drapery and long, sinuous locks of hair. The dove on her head makes a pleasing head-dress. She originally had an attachment of some kind across her hips, perhaps additonal drapery, for which the holes remain. The original statue on which this miniature version was based probably dated to the first century BC.
Most of the statuettes went to St Petersburg, and were dispersed after the death of Empress Catherine of Russia. Twelve were bought by the collector Richard Payne-Knight, who bequeathed them to the British Museum in 1824. Two more were given by the widow of the antiquary John Hawkins in 1904. The present whereabouts of the other five is unknown.

J. Swaddling, 'The British Museum hoard from Paramythia, north-western Greece: classical trends revived in the 2nd and 18th centuries AD' in Bronzes hellenistiques et roma (Lausanne, Diffusion De Boccard, 1979)
C. Rolley, Greek bronzes (London, Sotheby's Publications / Chesterman Publications, 1986)


Me rastin e festës së 98 vjetorit të pavarësisë dhe të ditës së flamurit veprimtarë nga shtete të ndryshme amerikane u bashkuan për të unifikuar forcat për zgjidhjen e çështjes kombëtare të Çamërisë. Në këtë  mbledhje morën pjesë shumë përfaqësues të deleguar nga degët e shoqatës Çamëria në shtetet Michigan, Illinois, Pennsylvania, New Jersey dhe New York për organizim të gjerë për lobimin e zgjidhjes sa më efikase të çështjes çame.

Ditën e shtunë Federata Mbarëshqiptare Vatra në New York me kryetar Dr. Gjon Buçaj ofroi ambjentet e saj ku u mbajt një aktivitet i suksesshëm për ristrukturimin dhe organizimin e punës së përgjithshme të aktivistëve shqiptarë me prejardhje nga Çamëria.

Të pranishëm ishin shumë aktivistë të rinj dhe përfaqësues të komunitetit çam nga Paramthia, Margëlliçi, Filati, Konispoli, Galbaqi, Mazreku etj. Aty u paraqitën raportet e punës së deritanishme të çdo dege dhe u pasqyruan veprimtaritë ndërgjegjësuese dhe informative për njohjen e genocidit grek ndaj popullsisë të Çamërisë në komunitetin shqiptar dhe atë amerikan në Amerikë. Në lidhje me bashkëpunimin e përfaqësuesve çamë në Shqipëri dhe Kanada u vendos që të mbahen lidhje sa më të afërta dhe reciproke. Gjithashtu u theksua dhe nevoja e mbështetjes nga diaspora shqiptare në Amerikë për zgjidhjen e çështjes çame si në rastin e pavarësisë së Kosovës.

Strategjia e përbashkët në këtë mbledhje ish mbarështimi i organizatës ku caktohet dhe kontrollohet puna e udhëhequr nga misioni kryesor i saj, dënimi i genocidit grek ndaj shqiptarëvë të Çamërisë dhe rikthimi dhe rivendosja në Çamëri. Në mbledhje me shumicë votash 19 me 2 u shkarkua kryesia e vjetër. Pas bisedimeve dhe propozimeve u votua kryesia e re e organizatës së përgjithshme, me kryetar zotin Endri Mërxhushi, nënkryetar zotin Ilir Ademi e sekretar të përgjithshëm zotin Sali Bollati, që caktuan axhendën vjetore për bashkërendimin e funksioneve dhe të punës së anëtarësimit të domosdosshëm në të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarë të Çamërisë. Rëndësi të veçantë iu dha edhe bashkëpunimit me organizata të ndryshme shqiptaro-amerikane dhe ruajtja dhe përcjellja e traditave çame.

Duke pasur një zë të përbashkët në SH.B.A., puna e aktivistëve të rinj me ata të vjetër u gërshetua në mënyrë që brezat e rinj të mundësojnë fushatëbërjen për zgjidhjen sa më të efektshme të çështjes kombëtare të Çamërisë Martire. duke ja përshtatur edhe emrin e ri "Shqiptaro-Amerikanët nga Çamëria". Ky emërtim ka si qëllim që duke u mbështetur në avantazhin e të qënit shtetas të këtij vendi të madh e të fuqishëm demokratik, të ndihmohet në zgjidhjen e problemit të Çamërisë në bashkëpunim e veprim të përbashket me PDI , PDU, Shoqërinë Çamëria në Tiranë e Institutin e Studimeve Çame. Fill pas themelimit, "Organizata Shqiptaro-Amerikane Çamëria" fillon punën e saj intensive për të forcuar lidhjet me senatorët amerikanë në shtetet Illinois, New York edhe New Jersey ku janë përqëndruar shumë shqiptarë çamë.

November 19, 2010


Eugen Shehu

Historia e shqiptarëve etnikë në Çamëri është mbushur padyshim me një varg datash tragjike, të ruajtura në kujtesë si akte të dhimbjes kulmore. Por historiografia jonë e ka pranuar se nëse në vitet 1913-1943 genocidi helen ndaj shqiptarëve çamë ka patur një përshkallëzim, po ashtu është pranuar që pranvera dhe vera e vitit 1944, përbëjnë apogjeun e barbarisë greke ndaj popullsisë së pambrojtur shqiptare. Ky genocid do të provonte edhe njëherë qëndrimin e palëkundur të Athinës, e cila kërkonte jo vetëm largimin e shqiptarëve nga trojet e tyre stërgjyshore, por edhe rrënimin e plotë të kujtimeve mbi ekzistencën aty të racës sonë.
Në muajt gusht-shtator 1943, vlen të thuhet se rezistenca e atdhetarëve çamë ishte organizuar më së miri. Ndonëse në thelb, kjo rezistencë u organizua kundër okupatorit, në të pati edhe element të mbrojtjes vendore, çka do të thoshte ruajtja e shtëpive dhe popullsisë së pambrojtur ndaj andartëve grekë. Atdhetarë të tillë si Isuf Izeti, Xhafer Çafuli, Musa Demi, Dervish Dojaka, Braho Karasani, Sami Alushi e dhjetëra të tjerë u përpoqën që këtë front të rezistencës ta mbanin të ndezur edhe nëpërmjet zhvillimit të disa betejave kundër gjermanëve, duke parë sigurisht që këto beteja të mos i jepnin mundësinë kundërshtarit që të bënte raprezalje.
Kështu në ditët e fundit të shtatorit 1943 dhe deri në fillim të nëntorit të këtij viti, efektivat e batalionit “Çamëria” të ndihmuar edhe nga vullnetarët e zonës përrreth, zhvilluan betejën e famshme të Konispolit, e cila zgjati 55 ditë. Në të vërtetë, në këtë betejë, muarën pjesë shqiptarë nga të dy anët e kufirit politik dhe ky fakt u përcoll jo pa shqetësim në qarqet shovene të Athinës. Ky bashkëpunim i ngushtë i shqiptarëve brenda shtetit amë me vëllezërit e tyre çamë, pamvarësisht se ata luftuan kundër okupatorit gjerman, u kuptua si një rrezik i madh për vorioepirotët dhe qëllimet e tyre.
Ndërkaq efektivat e batalionit “Çamëria” në bashkëpunim edhe me komandën nacionaliste të forcave të jugut zhvilluan luftime edhe në zonat e Gjirokastrës, Tepelenës dhe Delvinës. Sipas dokumentave gjermanë që gjenden në Arkivin e Institutit të Historisë në Tiranë, këto luftime u karakterizuan nga disa prita tepër të rrezikshme ku kanë gjetur vdekjen dhjetëra ushtarë dhe oficerë gjermanë. Në këto luftime qoftë atdhetarët e Çamërisë, qoftë nacionalistët e jugut të Shqipërisë, patën marrë krahë sidomos “nga deklarata e Uinston Çërçillit, sipas të cilit kufiri shtetëror i Shqipërisë do të rishqyrtohej menjëherë pas mbarimit të luftës.” (Gazeta “Atdheu” Tiranë 20 tetor 1943.)
Gjithashtu mendoj se nuk mund të lihet në heshtje fakti që nacionalistët e Çamërisë, iu kundërvunë disa çetave komuniste shqiptare, të cilat patën krijuar lidhje të ngushta me Partinë Komuniste greke. Këto çeta, të udhëhequra nga disa filogrekë të njohur në Çamëri, trumbetonin me të madhe se vetëm lufta e tyre e përbashkët me grekët do t’i sillte “lumturinë” Çamërisë. Ata nuk mund të kuptonin dot se çfarë tragjedie po përgatitej në Athinë dhe ishte vetëm prezenca gjermane që e vononte pikërisht këtë tragjedi. Një nyjë e çuditshme lidhte në këtë rast atë grusht komunistësh të Çamërisë, me klikën e Tiranës, e cila po ashtu pretendonte se komunizmi do të ishte liria e ëndërruar e gjithë popujve.
Në këto momente tejet të ndërlikuara, Athina zyrtare si kurdoherë u orientua drejt politikave të saj antishqiptare. Për këtë qëllim ajo shfrytëzoi një marrëveshje të Partisë Komuniste të Greqisë me klikën e Dushan Mugoshës dhe Enver Hoxhës në Tiranë, sipas të cilës, në fshatrat me minoritet grek në Shqipëri, mund të shkonin përfaqësues komunist grekë dhe të bënin propagandë dhe organizime për të luftuar okupatorin. Komunistët grekë që ngarendën në jugun e Shqipërisë, nxituan të bënin propagandë për idetë panhelene të "Vorio Epirit" dhe brenda pak javëve , në kuvendin e organizuar në vendin e quajtur Akrovjan, përfaqësues të këtij minoriteti brenda kufijve të shtetit amë shqiptar, kërkuan me forcë që “duam të jemi një Greqi, qoftë kjo komuniste apo e djallit, vetëm të jemi në Greqi.” Nënteksti ishte i qartë, kufijtë e Shqipërisë duheshin shtyrë akoma më tej, duke i rrudhur tinëzisht ata.
Një rol jo pak të rëndësishëm, në pranverën e vitit 1944 do të luanin edhe atdhetarët nacionalistë të Çamërisë. Këta me propagandën e tyre, por edhe me veprime të hapura aspironin bashkimin e trojeve çame me Shqipërinë. Këtë lëvizje e drejtonte një Këshill Krahinor me organizmat e tij, të shtrirë në nënprefekturë e deri në fshatrat më të largët. Mendoj se është me vend të kuptohet se pikërisht në muajt e parë të vitit 1944, ndryshe nga çfarë është publikuar deri më sot, autoriteti gjerman ka dashur të luaj një rol amortizuesi apo frenuesi të mërive të vjetra greko-shqiptare. Kështu, në një dokument tepër sekret që komanda gjermane në Çamëri, i dërgon komandës së lartë ushtarake të Athinës, midis të tjerave shkruan tekstualisht: “Gjendja në krahinën e Çamërisë është përkeqësuar, sidomos në këto javë të fundit. Deri afër fundit të vitit 1943, shqiptarët mjaftoheshin me ushtrimin e zotërimeve të tyre në disa zona influence pa marrë përsipër të administrojnë vendin. Tashmë ata kanë bërë hapa përpara duke forcuar pozitën e tyre nëpërmjet krijimit të disa organeve administrative. Marrja e këtyre masave motivohet për shkak të administratës greke, e cila ka falimentuar plotësisht dhe pa ndërhyrjen e shqiptarëve rendi dhe qetësia rrezikohen totalisht. Për zbatimin e organizimit administrativ ata kanë ngritur një Këshill Kombëtar Shqiptar të Çamërisë.” (Arkivi i Institutit të Historisë Tiranë. Dokumente gjermane. Dok. 23/44 sekret, datë 10 janar 1944)
Veprimtaria e lartpërmendur e Këshillit Kombëtar, në asnjë mënyrë nuk mund të pranohej prej qarqeve shovenë të Athinës. Për këtë shkak qeveria greke, me një telegram të posaçëm, iu drejtua ministrit gjerman për Evropën Juglindore, Nojbaherit ku midis të tjerave i kërkonin të rivendosej sa më shpejt pushteti helen, pasi ndikimi i nacionalizmit shqiptar do të ishte me pasoja të mëdha për fatet e nesërme të shtetit grek. Nga ana tjetër në krah të dymijë forcave të komanduara nga gjenerali famëkeq Napolon Zerva u vu edhe Divizioni i Dhjetë i komanduar nga krimineli Vasil Kamara, i cili do të ishte i destinuar në luftë mizore kundër banorëve të Çamërisë.
Në ditët e para të qershorit të vitit 1944, në zyrën e gjeneral Zervës në Janinë, andartët grekë dërgojnë një të quajtur Harallamb Kallojeri, kinse pati furnizuar me armë batalionin Çamëria. Ky me lot në sy e mohoi këtë fakt dhe ngase ishte grek nuk pësoi gjë. Por vlen të sjellim këtu fjalët me të cilat e përcolli Zerva. Gjeneral Zerva duke shtrënguar nofullat kishte vazhduar: “Po dolën të vërteta ato që më kanë thënë se ti u shet çamëve armë, ta dish se jo vetëm ty, por gjithë fisin tënd do ta djeg me benzinë së gjalli, në mes të fshatit që të lemerisen të gjithë.” Pastaj ai u drejtua të gjithë të pranishmëve duke shtuar: “Çamërve duhet t’u afrohemi dhe t’i marrim me të mirë, që të mos na ikin nga duart deri sa të zemë kufirin. Pasi t’i kemi mbyllur si bagëtitë në vathë, jo vetëm njerëz që nuk do të lemë të gjallë, por edhe macet e tyre do t’i shkojmë në thikë. (I.D.Hoxha “Viset kombëtare në shtetin grek” Tiranë 2000, faqe 356)
Preja e parë e dhunës makabre helene, do të ishte krahina e Paramithisë, e cila u pati bërë ballë shpeshherë, me armë në dorë, hordhive të andartëve grekë. Në mesnatën e 26 qershorit 1944, ata iu afruan Paramithisë nga të katër anët. Në agun e 27 qershorit, disa atdhetarë çamë ranë në pritën e zervistëve dhe lufta filloi e fuqishme. Por dinakëria greke nuk vonoi të funksiononte sërish. Komanda e lartë zerviste vrapoi te myftiu i Paramithisë Sali Hafizi duke i mbushur mendjen atij se nuk kishin punë me çamët ndaj këta të ulnin armët dhe të rrinin të qetë në shtëpitë e tyre. Sali Hafizi u besoi nga ana e tij dhe në një kuvend të shkurtër burrash dha porosi të pritej lufta.
Më pas komanda zerviste e udhëhequr nga majori famëkeq Kranjani dhe antishqiptari i tërbuar Kristo Stavropulli shkuan në mitropoli dhe bënë planet kokë më kokë me dhespotin grek. Me të mbaruar takimin me dhespotin, disa ushtarë grekë u shpërndanë nëpër rrugë dhe sheshe duke njoftuar me zë të lartë: “Urdhërihen tërë ata që kanë armë, t’i dorëzojnë menjëherë se qetësinë dhe rendin do ta mbajë ushtria. Askush të mos frikësohet! Këdo e quajmë vëlla. Duam të bashkëpunojmë dhe të ndihmojmë njeri-tjetrin.” (Gazeta “Bashkimi” Tiranë, 7 mars 1947) por kjo s’mund të ishte tjetër, veçse gënjeshtra e radhës e helenëve për të arritur në planet makabre të gjeneral Zervës.
Vite më pas, në dëshmitë që Asllan Myftari dhe Sadete Katiu do të dërgonin në OKB përmes Komitetit të Mbrojtjes së Çamërisë, midis të tjerave do të kujtonin: :"Rreth mesditës, kur ende nuk kishte mbaruar dorëzimi i armëve, zervistët grupe-grupe... të udhëhequr nga oficerë u derdhën egërsisht mbi popullatën. Me të dëgjuar krismat e armëve njerëzit lanë shitoret dhe ja dhanë vrapit nga të mundnin. Më të shumtët vrapuan drejt anës perëndimore të qytetit ku mendohej që shtegu nuk ishte mbyllur akoma. Pati raste që familja u nda më dysh, dikush çau gardhin e kriminelëve dhe dikush tjetër jo.
Meqë rrethi u mbyll në mënyrë të hekurt njerëzia vraponin në qytet të ndjekur nga vrasësit si egërsira prej gjahtarit. Vritej kushdo që hasej përpara. Rrugët dhe sheshet u mbushën me të vrarë... kur zervistët u turrën në një shtëpi të thernin një djalë 6 muajsh dhe e jëma e mbuloi djepin me trupin e vet, ata i ngulën gruas thikat në kurriz. Më pas ata therën me thikë djalin tjetër të shtëpisë dhe të zotin e saj. Motrën e Hasan Belulit, 3 djemtë e Asim Dinos, dy çupat dhe të shoqen e Rexhep Malit, i mbërthyen me gozhdë përpara murit të shtëpisë. Pasi vranë Mulla Çenin, argëtoheshin me të bijën. Aty pranë vranë edhe 12-13 fqinjë të Mullait. Në tërë Paramithinë dëgjoheshin kujet dhe vajet rrënqethës, të pleqve, të rinjve dhe fëmijëve që shuanin shpresat e fundit nën krismat e plumbave apo presat e thikëve e sopatave.”
Masakra e Napolon Zervës ndaj banorëve të pambrojtur të Çamërisë, do t’ia kalonte për nga egërsia e saj edhe dënimeve të inkuizicioneve mesjetare. Asnjë lloj pengese nuk do të haste ky kriminel i lindur dhe gjithë taborri i tij, në barbarinë e pashembullt. Dëshmitë e dhimbshme vazhdojnë: “Poshtë xhamisë së Prronjatëve dergjeshin sa e sa kufoma. Dalluam nusen e Ibrahim Bollatit, motrën e Muharrem Bakos, djalin e saj, Mit’hatin 10 vjeçar, Harun Mezanin 14 vjeçar ndërsa të tjerët nuk i njohëm, sepse ishin prishur në fytyrë. Ndërsa Estref Ilmiu tregon se kur atë dhe disa të burgosur të tjerë i shpunë të varrosnin trupat gjysëm të prishur pranë kishës së Shën Jorgjit, njohu vetëm katër prej trupave, ndërsa dhjetëra të tjera nuk mundi t’i njihte pasi fytyrat ishin gjymtuar në mënyrë të llahtarshme prej vrasësve.” (Gazeta “Bashkimi” Tiranë 4 prill 1947)
Sigurisht epshet shtazore të Zervës me kompani, nuk mund të preheshin vetëm me kasaphanën e Paramithisë. Ata u derdhën dy ditë më pas në fshatrat Grikë, Kacjan, Karbunarë dhe në një varg fshatrash të Çamërisë së Mesme. Nëse gjenin gjë të gjallë (njerëzia dhe bagëtia ishin barazuar tragjikisht) andartët dhe zervistët e thernin menjëherë. Në ato shtëpi ku njerëzit qenë larguar nxitimthi, komandot ushtarake ushtronin kontroll të imët duke vjedhur e plaçkitur gjithçka, deri edhe pajat e vajzave fatkeqe të Çamërisë. Në fshatrat Luar dhe Karbunarë, po ashtu edhe në qytezën e Margëlliçit, në të vërtetë u organizua një qëndresë e vogël, disa orëshe. Por përballë 25-30 burrave të këtyre fshatrave, Athina dërgoi Regjimentin e Dyzetë të komanduar nga major Angora, i cili pas 1700 ushtarëve dhe oficerëve, kishte në përbërje të vet edhe një kontigjent prej 40 kriminelësh grekë, të cilët patën “fituar” lirinë nga burgjet greke, vetëm e vetëm për të therur sa më shumë shqiptarë etnikë të Çamërisë.
Kjo epërsi numërike në njerëz, kjo shpejtësi çoroditëse në arritjen e qëllimeve, ky brutalitet i pashembullt, kishin të bënin sa me vrasjet e çamëve aq edhe me heshtjen që do të shoqëronte ky terror. Madje megjithë fshehjen misterioze që Athina i ka bërë në decenie kësaj tragjedie, diplomacia evropiane do të shënonte në analet e saj: “Duke shkelur në mënyrë të qëllimshme Marrëveshjen e Kazertës, trupat e Divizionit të Dhjetë, njësitë e dy divizioneve të E.DH.E.S-it, ato të regjimenteve 100, 110 dhe 40, po mësyjnë mizorisht territoret e pambrojtura të Çamërisë.” (Arkivi Qendror i Shtetit-Tiranë. “Çështja e Çamërisë” Fondi 251, dosja 14, fleta 143)
Tanimë atdhetarët e Çamërisë e kishin plotësisht të qartë se Athina kërkonte zhdukjen përfundimtare të shqiptarëve etnikë. Rrethanat në verën e vitit 1944 kishin favorizuar Athinën, e cila duke marrë edhe përkrahjen e aleatëve shekullorë të saj Anglisë dhe Francës, kryente njëherësh dëbimin e çamëve dhe popullimin e trojeve të tyre me të krishterë të jugut helen. Në këtë mënyrë, krahas organizimit të njësiteve të vegjël për shpëtimin e popullsisë, këta atdhetarë u përpoqën të sinjalizonin rreth masakrës edhe diplomacinë evropiane. Ndërsa lidhjet me shtetin amë nuk u ndërprenë për asnjë moment. Kështu në telegramin e firmosur prej disa burrave të Çamërisë dhe dërguar kryeministrit shqiptar në gushtin e vitit 1944, midis të tjerave shkruhet tekstualisht: “Nuk kanë të munëruar as vrasjet, as grabitjet dhe as përdhunimet e kriminelëve të Zervës. Madje, ajo pjesë e popullsisë që akoma nuk ka rënë ndënë thikat e zervistëve, po ikën e tmerruar drejt Shqipërisë duke humbur gjithçka.” (Arkivi Qëndror i Shtetit-Tiranë. Fondi 251, dosja 179, fleta 2)
Ndërkaq propaganda shovene helene vazhdonte me ritme akoma më të mëdha t’u binte tam-tameve të Vorio-Epirit. Kështu, në mbrëmjen e 1 tetorit 1944, Radio Kajroja shpërndante në eter mesazhin e ministrit grek të informacionit, Kartallit për kinse revoltë të vorioepirotëve në Gjirokastër e Sarandë, të cilët kërkonin bashkimin e trojeve të tyre me ato të shtetit amë, Greqisë. Duke pretenduar se këto troje ishin plotësisht greke, Athina madje me anë të emisarëve të fshehtë të saj, nisi të shpërndante në jugun e Shqipërisë fletushka duke u thënë shqiptarëve etnikë aty se nuk ishte e largët dita kur fshatrat e tyre do t’i bashkoheshin Greqisë. Madje ndikimi i Athinës u shtri deri në komandën e lartë gjermane, duke e fshehur realitetin dhe duke e afruar Zervën sa më shumë me këtë komandë. Aq i thellë ka qenë ky ndikim saqë komanda gjermane përpiqej të ruante indiferencën përpara masakrës që ndodhte me çamët. Kështu, në një informacion dërguar RAIHUT TË TRETË, lidhur me një protestë të atdhetarëve të Çamërisë, midis të tjerave, komanda gjermane e Filatit spjegonte” “Kërkesat e parashtruara lidhur me evakuimin e popullsisë shqiptare që nuk është në gjendje të mbrohet, nuk ka asnjë bazë. Ushtria gjermane ka marrë përsipër mbrojtjen dhe sigurimin e paqes dhe të rregullit në zonat e okupuara prej saj.” (Arkivi i Institutit të Historisë- Tiranë. Dok.gjerman nr. T 314-1458)
Vala tjetër e spastrimeve të shqiptarëve etnikë, nga trojet e tyre në Çamëri, iu besua sërish gjeneralit famëkeq Zerva, në marsin e vitit 1945. kësaj radhe do të goditej, digjej e shkretohej pikërisht Filati, çerdhja e qëndresës kulmore të banorëve të Çamërisë. Ndonëse burrat e Filatit ishin larguar, të mobilizuar në njësite të vogla vullnetarësh, drejt Filatit u derdh me egërsi të paparë makina luftarake e Zervës. Nuk munguan me këtë rast as vrasjet, as therjet, as djegiet e njerëzve dhe shtëpive. Krimet ishin pothuaj të papara. Në informacionin që koloneli britanik Vuthaus i dërgonte Londrës në fundmarsin e vitit 1945, midis të tjerave shkruante tekstualisht: “Nisur nga Misioni Aleat që drejtova, ju bëj me dije se Zerva i nxorri jashtë çamët nga shtëpitë e tyre më 1944, shumica e të cilëve mundën të gjenin strehë në Shqipëri. Dëbimi i tyre u krye sigurisht përmes një gjakderdhjeje të madhe. Veprimi i Zervës u ndoq më pas në marsin e vitit 1945 nga një masakër akoma më e madhe, siç ishte kjo e marsit, në Filat, e cila nuk mund të falet.” (Arkivi i Institutit të Historisë- Tiranë. Fondi Zyra e jashtme britanike PRO\ FO Nr 371\ 48094)
Sipas Memorandumit të emigrantëve çamë në Shqipëri, i cili u paraqit jo vetëm në kancelaritë evropiane por deri në SHBA, në periudhën qershor 1944-mars 1945, janë vrarë gjithsej 2771 civilë të pambrojtur. Gjatë kësaj periudhe gjithashtu u dogjën dhe plaçkitën 68 fshatra me rreth 5800 shtëpi. Në humbjet e tjera materiale llogariten 110 mijë krerë bagëti të imta, 2400 gjedhë, 80 mijë kuintalë vaj ulliri, 21 mijë kuintalë grurë pa llogaritur dramën e madhe të shkombëtarizimit të këtyre trojeve. Një pjesë e konsiderueshme e politikës greke gjatë viteve të Luftës së Ftohtë si edhe lajkat e historisë së tyre, kanë mbrojtur dhe vazhdojnë të mbrojnë tezën absurde sipas së cilës shqiptarët e Çamërisë janë larguar me vullnetin e tyre nga trojet stërgjyshorë, kinse kanë qenë të lidhur me Gjermaninë, pra kundërshtaren e Greqisë. Këto teza justifikuese sidoqoftë nuk mundën të shuajnë gjurmët e përgjakura të atij gjenocidi biblik.
Sa për pronat e banorëve të Çamërisë, fillimisht ato iu shpërndanë kolonëve grekë të ardhur nga Pireu, të cilët nuk vonuan të thellojnë krimet edhe kundër atyre shqiptarëve ortodoksë që patën mbetur në këtë trevë. Më pas, me urdhër mbretëror U.B. 2185\152 dhe me vendim 2781\54, pasuria e shqiptarëve etnikë në Çamëri iu konfiskua këtyre për t’ia falur apo shitur me çmime qesharake vullnetarëve grekë që linin jugun e vendit, për t’u ndeshur “trimërisht” me ndonjë shqiptar të vetmuar ortodoks në këto vise. Një proces i tillë i paprecedent në rrafsh të Kartës së të Drejtave të Njeriut, ndodh edhe sot në mileniumin e ri dhe me gjithë zhurmën mediatike, Athina vazhdon të verë në jetë çdo ditë e më shumë, planet e veta aneksioniste ndaj Shqipërisë.